"علوم اجتماعی "دبیرستان فاطمیه گیلان غرب

ص 13 : نمونه بياوريد :

سه كنش انساني :  درس خواندن- نوشتن - برخاستن به احترام معلم- احوال پرسي - انجام تمرينات درس - پاسخ دادن به سوالات معلم-نشستن در کلاس- گوش دادن به درس – یادداشت بر داشتن از مطالب مهم درس

نمونه براي انواع كنش :

كنش دروني :  حل مساله -فكر كردن – تصميم گرفتن – منفعل شدن – خجالت كشيدن – پيش بيني نتيجه مسابقه-  احساس خوشحالی- غمگین شدن

كنش بيروني : کوه پیمایی و دویدن - امتحان دادن –– رانندگي كردن– لباس پوشيدن – تماشاي مسابقه- کار کردن –غذا خوردن – ورزش کردن

كنش فردي : دعا نمودن – استحمام كردن – مسواك زدن- كتاب مطالعه كردن –نوشتن خاطرات شخصی

كنش اجتماعي : شرکت در کارهای گروهی - سرود خواندن – مسابقه ورزشي دادن – شركت در جشن عروسي- خير مقدم گفتن به ميهمانان- ارسال پیامک به دوستان

 

ص 15 تفسير كنيد : خیر

1- بوق سلام وخدا حافظی  2 – بوق جشن و شادی 3- بوق هشدار و خطر و اعتراض                                    4– بوق دعوت به سوار كردن عابر    5 -بوق جلب توجه دیگران     6- بوق آگاه کردن دیگران از حقوق افراد   7 - باز کردن راه وکنار رفتن 8-آزمایش وتنظیم صدای بوق 9- تنوع ورفع خستگی 10- باریتمی خاص برای لذت برن.

 

                                              

ص16 تحليل كنيد :

- از دست دادن موقعیت ها در برخی موارد غیر قابل جبران است و گاهی فقط یک بار فرصت انجام کاریپیش می آید وبا از دست دادن زمان فرصت انجام مجدد کار تکرار نخواهد شد پس چه بهتر که از ابتدا تصمیم درستی بگیریم و دچار غفلت نشویم.

پيامد هاي سحر خيزي :

از بيماري مغزي جلو گيري مي كند – براي قلب مضر و موجب پيري زود رس مي شود ( دانشمندان ژاپني ) – طراوت روحي و فكري انسان را زياد مي كند – بهترين وقت براي درك مطالب علمي است.بر کارهای انسان اثر مثبت می گذارد

ورزش صبحگاهي :

طراوت روحي و آمادگي و سلامت جسمي انسان را بيشتر مي كند – كسالت را برطرف مي كند – موجب افزايش عمر مي شود

 

ص19 پاسخ دهيد :

اقتصاد : چون كنش انساني و پيامد هاي آن را  در حيطه موضوعاتي توليد و توزيع و مصرف بررسي مي كند

تاريخ : چون به مسایل مربوط به روابط و اعمال انسانها در گذشته مي پردازد.

حقوق : چون به روابط حقوقی میان انسان ها پرداخته و درباره ی حق انسان ها در برخورد با کارهای دیگر انسان ها بحث می کند.

 

ص 19 تفسير كنيد :

فيزيكدان ابعاد فيزكي صداي انساني مانند ارتعاشات ، طول موج ، فركانس بلندي و زير وبمي آن را مطالعه مي كند بدون آنكه بخواهد بداند كه آنها چه معنايي دارند .  در حالي كه زبان شناس ابعاد انساني صدا  شامل اهداف و نيات و معاني، پیام ها ، عواطف و اندیشه   ولحن صدا و تاریخ پیدایش آن رابررسي مي كند .

 

ص20 پاسخ دهيد :

بله – زیرا فلسفه شامل همه ی موجودات از جمله انسان و کنش های او می شود.

اصل پدایش موجودات -امتناع تضاد – محال بودن اجتماع و ارتفاع نقيضين – تاثير و تاثر متقابل – اصل سنخيت علت و معلول ( هر معلولي از علت  يا علل خاصي پديد مي آيد و برعكس)

 

ص 23 تحليل كنيد :

پزشكي : در گذشته فرصت شغلي و درآمد بالايي داشت و لي امروزه به دليل اشباع بازار كار در شهر هاي بزرگ ، تمايل به آن كاهش يافته است . در ايران در سال‎‎هاي دهه شصت، علوم پزشكي از موقعيتي برتر نسبت به ساير علوم برخوردار بودند و لي در سال‎‎هاي اخير برخي از رشته‎‎هاي فني و رايانه اي جاي آن را گرفته‎اند.

نقشه كشي ساختمان : در گذشته فرصت شغلي نداشت حالا به جهت رعايت اصول ايمني ساختمان فرصت شغلي زيادي دارد .

حقوق – زبان خارجه - حسابداري :

- نیاز های آینده ی بشر – تغییرات اجتماعی -گرایش و علا قمندی شخص – بهره وری و کارایی رشته-  شان اجتماعي – در آمد

 

ص 24 تحقيق كنيد :

نمونه : طاعون که افراد زیادی را از بین می برد به علت عدم رعایت بهداشت فردی وعمومی بود که از طریق موش ها انتشار می یافت و با شناخت عامل انتقال آن و جلوگیری از انتشار آنها از محیط زندگی توانستند ازآن جلوگیری کنند.

رابطه مطلوب انسان و طبيعت :

انسان بايد بر اساس يافته هاي علمي ماهيت پديده هاي طبيعت را بشناسد وحوادث آن را پيش بيني كند و براي كنترل آن وسايل مجهز تر بسازدو از نيرو هاي طبيعت درجهت آسايش و رفاه انساني درست و بهينه استفاده كند .

 

ص26 : داوري كنيد :

خطرات ناشی از سموم دفع آفات نباتی که بر چرخه ی غذایی حیوانات و در نتیجه انسان تاثیر منفی می گذارد.

استفاده بیش از حد از سوخت های فسیلی که باعث آلودگی محیط زیست و گرم شدن کره ی زمین می شود.

از بین بردن محیط طبیعی به منظور ساخت مسکن و مدرسه و....که باعث ضرر زدن به محیط طبیعی و در نتیجه انسان می شود.

ایجاد تغییرات ژنتیکی در گیاهان و حیوانات که در برخی مواردبه نفع طبیعت نیست.

ص29 : نمونه بياوريد :

- رانندگی کردن-حضور به موقع در محل کار-  گفتگو با دوستان – رفع اشكال درسي در كلاس – لباس پوشيدن و آمدن به مدرسه

 

مردم جامعه- همکاران - دوستان – معلم – برآوردن انتظارات ديگران

 

رعایت حق تقدم و احترام به قوانین –برای دیگران مشکل پیش نیاوردن - حفظ احترام و دوستي وكسب حفظ وجه و نشان دادن بهنجاري

 

ص31 تمرين كنيد :

تعريف هنجار – ارزش – انتظارات – نظام اجتماعي طبق كتاب  مطالعات اجتماعي

 

خردترين : كنش هاي اجتماعي و كلان ترين : نظام هاي اجتماعي

 

ص 32 تحقيق كنيد

ارزش های فرهنگی وسنت های قبیله ای احترام به بزرگ تر قوم یا قبیله –پیروی از دستورات بزرگان قبیله –متحد شدن با یکدیگر-حفظ آداب و رسوم قومی- رعایت نظم در قبیله- ایجاد امنیت واحترام گذاشتن به حقوق افراد دیگر    کنش: داد و ستد قبیله ای- مشورت کردن درباره مسائل قومی وقبیله ای

احترام به حقوق افراد دیگر –رعایت کردن قوانین

ص35 تفسير كنيد :

علوم اجتماعی زیر مجموعه علوم انسانی است و موضوع علوم انساني عام تر از علوم اجتماعي است و علوم اجتماعي بخش از علوم انساني محسوب مي شود

 

ص38 : تحليل كنيد :

از طريق شناسايي عوامل موثر بر درگيري و تعبير و تفسر كردن معاني ذهني رد و بدل شده بين دو طرف در جريان منازعه و انطباق آن با ارزشها و هنجار هاي رايج در جامعه و ياد آوري عواقب و  پيامد‎هاي آن‎ها جهت پيش‎گيري و كنترل كنش‎هاي نامناسب و غيرمطلوب .

شناسايي عوامل و شرايط موثر بر تكدي گري و شناخت قصد و نيت از انجام اين كار و داوري و راه صحيح زندگي را نشان دادن  و ارزش‎گذاري درباره كنش‎‎هاي خوب و بد و معرفي تكدي به عنوان كنش بد از نظر اخلاقي .

 

ص38 : تحليل كنيد :

روان شناسي : چون بيشتر كنش فردي و دروني انسان را بررسي مي كند.

علوم انسانی چون شعرها از افکار و اندیشه ی انسان ها که نوعی کنش انسانی است سرچشمه گرفته و مبنای رشته ی ادبیات را ایجاد می کنند.

ص42 : تحليل كنيد :

علوم تجربي

چون منابع معرفت آنها غير از حس و تجربه بود ( منابع معرفتي عقل و وحي ) و حس گرايي منكر ارزش معرفتي دانش هاي غير حسي بود.

 

ص43 تحليل كنيد :

چون دارای خصلت تجربی است وبه دلیل وجود این خصلت نمی تواند داوری ارزشی داشته باشد.

 

 

 ص 44  مقايسه كنيد :

 

ص48 با هم بيانديشيد :

موضوع علم نظري مستقل از اراده و آگاهي مااست در حالي كه علم عملي براي با اراده و آگاهي انسان پديد مي آيد. علوم نظري شامل معلوماتی است که منشأ تشکیل آن ها را عقل و فکر و احساس انسان تشکیل می دهد.  مانند فلسفه، منطق، ریاضیات، ادبیات و نظایر این ها.  گروه دوم شامل معلوماتی است که منشأ آن ها را رفتار انسان تشکیل می دهد، روانشناسی، جامعه شناسی، اقتصاد، مدیریت و مانند این ها. علوم  نظری آگاهی از چیزهایی است که شایسته دانستن هستند در حالی که علوم  عملی آگاهی از اموری است که سزاوار به کار بستن‌اند. علوم  نظری علم به احوال موجوداتی است که وجودشان در اختیار آدمی نیست. حال آنکه علوم عملی علم به احوال موجوداتیست که تحققشان در حیطه اختیار آدمی است .

- متافيزيك جزو علوم نظري است زيرا موضوع   آن شناخت قوانين عام هستی آن گونه که هست ، می باشد که با هر آن چه وجود دارد اشتراک دارد.

- علوم انساني و اجتماعي جزء علوم عملي مي باشد زيرا : موضوع اش مستقل از ما نيست و درباره هستي ها و موجوداتي بحث مي كند كه با اراده و اگاهي انسان ايجاد مي شود .

 

ص  49 تفسير كنيد :

تفاوت عقل عملي و نظري :

عقل عملي: اموري را ادراك مي‏كند كه مربوط به بايستگي عمل انسان و احكام ارزشي آنها است، مانند اين كه مي‏گوييم: "توكل به خدا نيكو است" و "صبر و پايداري پسنديده است"، "نماز واجب است" قيام به عبادت در شب مستحب است و...  عقل عملي عهده دار بيان بايسته ها يا شايسته بودن انجام عملي و يا ترك آن است .

عقل نظری: به شناخت هستی ها می پردازد این عقل به کمک حس و با روش تجربی هستی های طبیعی را می شناسد وبه طور مستقل وبا روش تجریدی احکام ریاضی ومتافیزیکی را در می یابد

عقل نظري: شناخت برهاني و تعقلي درباره وجود و هستي است اين عقل به روش تجريدي و انتزاعي احكام فيزيكي و متافيزيكي را استنباط و استنتاج مي كند . مانند علم به موجوديت خالق و وحدانيت او و اين كه صفات او عين ذات او مي‏باشد.

تاثير عقل عملي بر علوم اجتماعي :

مشكلات علوم اجتماعي را براي داوري هاي ارزشي و فعاليت تدبيري حل مي كند و راز تفاوت پديده هاي اجتماعي و انساني را با پديده هاي طبيعي مي گشايد.

ص 50 هم انديشي كنيد :

دو پديده اعتباري : 1- ازدواج : پيامد : گسترش شبكه خويشاوندي – صاحب اولاد شدن   2– مالكيت خصوصي :  پيامد:  نابرابري - شكاف طبقاتي 3- مقررات راهنمايي و رانندگي : كاهش تصادفات و تسهيل در رفت و آمد وسائل نقليه

خير : زيرا وجود و هستي آنها مستقل از اراده ماست و با قرارداد و اعتبار عقل نظري و عملي  انسانها بوجود نيامده اند.

 

 فصل دوم :

ص 54 نمونه بياوريد :

دم و آبشش نوزاد قرباغه كه در مراحل رشد  از بين رفته و داراي شش مي شود- پیله کرم ابریشم – تغییر رنگ برخی از جانوران درفصول سال

 

ص 56 تحليل كنيد :

 

زیرا در امور تکوینی وطبیعی اراده و آگاهی انسان دخالتی ندارد و از آنجا که افراد با اراده وآگاهی خود وارد جهان اجتماعی می شوند و آنرا می سازند بنابراین یک پدیده ی تکوینی وطبیعی نیست.

ص 58 : گفتگو كنيد :

خانواده : زبان آموزي – شيوه هاي رفتار – انتقال علايق و نگرشها والدين – تفكيك جنسيتي - ارزشهايي چون اطاعت از بزرگترها ،  احترام به ديگران و ...

مدرسه : انتقال دانشها و معارف جامعه - نگرشها و هنجار هاي رسمي - ارزشهاي سياسي حاكم بر جامعه – اعتقادات مذهبي، علوم جديد . نظام آموزش و پرورش یکی از کارگزاران مسئول و فراگرد پرورش سیاسی است.آموزش و پرورش رسمی ، نگرشها ، ارزشها ، سازگاریهای ذهنی ، رفتارها ، و مهارتهایی در فرد ایجاد می‌کند که شاید در زمینه‌های اجتماعی دیگری غیر از مدرسه انجام پذیر نباشد.

 

در گذشته فرزندان حرفه ها را دركنار والدين خود در خانه و مزارع هنگام كار از آنها ياد مي گرفتند كارها ساده و به دور از تخصص و تقسيم كار پيچيده بود  .

اما امروزه جوامع به نیروی کار ماهر و متخصص دارد. در تربیت حرفه‌ای و تخصصی افراد آموزش و پرورش نقش مهمی در گزینش و تخصیص افراد به مقامات و مشاغل اجتماعی ایفا می‌کند.

 

ص61  تمرين كنيد :

شهر : عيني          هديه دادن براي روز تولد يك دوست : خرد       عدالت اجتماعي : ذهني

 

ص63  پاسخ دهيد :

خانواده – نظام تعليم و تربيت   تاثیر دارد.

 

ص 64 نمونه بياوريد :

نماد ها : خانه – روسري – چادر ي

هنجار ها : همزيستي زن و شوهر و فرزندان ازدواج نكرده در كنار هم – تامين معاش همسر و فرزندان –احترام به والدین – محبت به فرزندان

ارزشها : همبستگي بالاي اعضا - برخورداري از محبت، امنيت، معيشت

عقايد : بدون تشكيل خانواده ادامه زندگي اجتماعي ممكن نيست(سنت ازدواج)

ص 68 مقايسه كنيد

ارزشهاي انساني

 

 

ص 70 گفت وگو كنيد :

تفاوت در وضو گرفتن - تفاوت در اذان و اقامه – اختلاف نظر در مورد خلفاي راشدين – تفاوت زبان و نژاد وتفاوت در نوع پوشش مردان وزنان مسلمان در جوامع اسلامی

 

ص72 مقايسه كنيد :

 

1-     ارزش انسانی به ملیت نیست بلکه به همراه شدن با نیت هایی انسانی وخیر خواهانه است.

2-     عزم ونیت انسان در رسیدن به اهداف متعالی مهم است ودر این که انسان ها از نظر زبان و...یکسان هستند.

 

ص 75 تحليل كنيد :

زمان برگشت مسافران نوروزي يا مسافران چند روز تعطيل پشت سرهم كه ترافيك سنگين باشد . برخي رانندگان مجبور مي شوند براي آمدن به تهران مسير هاي ديگري را انتخاب كنند . در اين موقعيت از تشديد ترافيك جاده اي جلو گيري مي شود و با كاهش تصادفات ضريب امنيت مسافرين افزايش مي يابد.

 

ص 76  گفت وگو كنيد :

ايران – بين النهرين – مصر – هند – چين – يونان – روم

 

ص 78 تحليل كنيد :

فرصت : بسط وتوسعه عقلانیت ابزاری (دانش ها و علو تجربی است این علوم با روش تجرب خود قدرت پیش بینی و پیش گیری حوادث و مسایل طبیعی را به انسان می دهد.

محدودیت : قفس آهنین(یعنی افرادی که قصد تسلط بر این جهان را داشتند به تدریج اسیر یک نظام اجتماعی برنامه ریزی شده ای می شوند که مثل یک قفس آهنین همه ی ابعاد وجود آنان را احاطه می کند"ماکس وبر معتقد است انسان جهان متجدد نمی تواند از قفسی که برای خود می سازد رهایی پیدا کند."

 

عصر جدید تقلای «ولگرد» برای زندگی در دنیای مدرن و صنعتی است. وي تصوير انسان خرد شده در جوامع صنعتي را نشان مي دهد .

 

ص 81 تحليل كنيد :

برای کشور های پیشرفته رسالت به عهده گرفت تمامی مسائل کشور های در حال توسعه را قایل است با این نظریه به کشور های پیشرفته ی جهان این ا مکان را میدهد که در امور کشور های دیگر دخالت کنند و در بسیاری موارد آنها را به زیر سلطه ی خود در آورند واز منابع آن کشور ها استفاده ی لازم را درجهت پیشرفت هرچه بیش تر کشور ببرند که این همان دیگاه استعمار است.

ص 82 بينديشيد :

تقليد بدون انتخاب و گزينش در طول زمان باعث نابودي فرهنگ تقليد كننده مي شود . هويت و خلاقيت و نوزايي فرهنگي را از بين مي برد .

ص 84  گفت و گو كنيد :

بلوک شرق و بلوک غرب که این دو قطب بعد از جنگ جهانی دوم در جهان ایجاد شد این دو قطب جهان را به دو بخش 1- بلوک شرق : یعنی شوروی و اروپای شرقی وشرق جهان 2- بلوک غربی : یعنی آمریکا و اروپای غربیی وغرب زمین تقسیم کردند هر یک از این دو قطب بدون در نظر گرفتن جوامع زیر سلطه ی خود فقط به فکر منابع کشور خویش بودند وظرفیت ها واستعدادها ی انسان در جهت منابع آنان به کار گرفته می شود و ظرفیت های معنوی آنان جایگاه ویژه ای نداشت.

 

 

فصل سوم :

ص 89 تامل كنيد :

محدوده فراگيري شناخت عمومي از دوران كودكي تا آخر عمر است كه در تعامل با ديگران حاصل مي شود .

 

ص90 مقايسه كنيد :

زبان به معناي اعم آن عبارت است از تمام وسايل لفظي و غيرلفظي كه براي ايجاد ارتباط و تفاهم ميان موجودات زنده به كار مي رود. زبان مجموعه اي از علايم و نشانه هاي قراردادي است كه هر ملت براي تفهيم نظرات و نيات خود آنها را به كار مي گيرد.

عدم توجه به علم و به خصوص علم پژشکی در یک جامعه و همچنین اعتقادبه استفاده از نیروهای فوق طبیعی برای درمانبیماری هاودر بعضی مواردنیز آموزه های دینی برخی از مذاهب مانع از توجه به علم پژشکی وتوسعه ی آن می شود.

علوم طبیعی برای ساخت جنگ افزارهای نظامی مورد توجه قرار گرفت وهمچنین علوم پزشکی نیز به جهت درمان زخمی های ناشی از جنگ مورد توجه قرار گرفت.

 

ص 95 : هم انديشي كنيد :

خير : دراواخر قرن پنجم قبل از ميلاد جماعتي از اهل نظر در يونان پيدا شدند که جستجوي کشف واقعيت  را ضروري نميدانستند، بلکه آموزگاري فنون را بر عهده گرفته ، شاگردان خويش را در فن جدل و مناظره ماهر ميساختند، تا در هر مقام خاصه در مورد مشاجرات سياسي بتوانند بر خصم غالب شوند. اين جماعت بواسطه تتبع و تبحر در فنون مختلف که لازمه معلمي بود به سوفستس معروف شدند، و چون براي غلبه بر مدعي در مباحثه به هر وسيله متشبث بودند، لفظ سوفيستس که ما آنرا سوفسطايي گوئيم علم شد براي کساني که بجدل مي پردازند و شيوه ايشان سفسطه ناميده شده است . افلاطون و ارسطو در تقبيح سوفسطاييان و در مطالب ايشان بسيار کوشيده اند، وليکن در ميان اشخاصي که به اين عنوان شناخته شده اند مردمان دانشمند نيز بوده اند، از آن جمله افروديقوس است و او از حکماي بدبين بود يعني بهره انسان را در دنيا درد و رنج و مصائب و بليات يافته بود و چاره آن را شکيبايي واستقامت و بردباري و فضيلت و متانت اخلاقي ميدانست . ديگري جورجياس است که با استدلالاتي شبيه بمباحثات زنون و برمانيدس مدعي بود که وجود موجود نيست و نمونه آن اين است که : کسي نميتواند منکر شود که عدم عدم است (يا بعبارت ديگر لاوجود لاوجود است ). وليکن همين که اين عبارت را گفتيم و تصديق کرديم ناچار تصديق کرده ايم به اين که عدم موجود است . پس يکجا تصديق کرده ايم که عدم موجود است ، و جاي ديگر ثابت کرده ايم که عدم موجود نيست ; بنابراين محقق ميشود که ميان وجود و عدم (لاوجود) فرقي نيست . پس وجود موجود نيست . جورجياس بهمين قسم مغالطات دو قضيه ديگر را هم مدعي بود، يکي اينکه فرضاً وجود موجود باشد قابل شناختن نيست ، ديگر اينکه اگر هم قابل شناختن باشد معرفتش از شخصي بشخص ديگر قابل افاضه نخواهد بود. معتبرترين حکماي سوفسطايي فروطاغورس است . فرهنگ فارسي معين

 

ص 96 جستجو كنيد :

دو پديده اجتماعي غير حسي : عقايد و آرمانها و ارزشهاي اجتماعي مانند عدالت –  سعادت– روح  - فرشتگان – خدا -

دو پديده اجتماعي حسي :  بخش ظاهري كنش  و رفتار انسانها  پديده هايي چون ازدواج – تيم فوتبال – مدرسه –خانواده پرچم

ص 98 شناسايي كنيد :

تفاوتهاي انواع شناخت علمي

 

ص 101 مقايسه كنيد :

واژه «علم» در قرآن كریم به چند معنا به كار رفته است:

الف: علم به معنای عام: دانستن در مقابل ندانستن و معناي مطلق آگاهي : آيه قرآني «خلق الانسان علمه البيان» (خداوند رحمن انسان را آفريد و بيان را به وي تعليم داد/ رحمن/4و3) بهترين مويد اين معناست.

قرآن كریم می‏فرماید: «هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَالَّذِینَ لَا یَعْلَمُونَ» (زمر / 9 ) . «آیا كسانی كه می‏دانند و كسانی كه نمی‏دانند برابرند.»به نظر می‏رسد مقصود از «علم» در این آیه مطلق علم و دانش است كه شامل همه اقسام علم مفید می‏شود.

و در آیه دیگر می‏فرماید: «یَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا مِنكُمْ وَالَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ» (مجادله / 11) خدا كسانی از شما را كه ایمان آورده‏اند و كسانی را كه به آنان دانش داده شده، به رتبه‏هایی بالا می‏برد.در این آیه نیز «ایمان و علم» به عنوان دو معیار جداگانه برای برتری افراد شمرده شده است. از این جداسازی روشن می‏شود كه خود «علم» موجب فضیلت افراد است، و این علم مقید به الهیات نشده است پس مطلق است و شامل همه دانشمندان می‏شود.و در آیه دیگر می‏فرماید: «إِنَّمَا یَخْشَی اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاءُ» (فاطر / 28) از میان بندگان خدا، فقط دانشوران از او هراس دارند. در این آیه نیز از دانشورانی یاد شده كه نشانه‏های خدا را می‏شناسند و عظمت و مقام او را در می‏یابند از این رو از نافرمانی او هراسناكند،اما جالب این است كه بخش قبلی آیه فوق و آیه قبل از آن سخن از نشانه‏های خدا در صحنه طبیعت همچون نزول باران، رویش میوه‏های رنگارنگ، جاده‏های كوهستانی رنگارنگ و انسان‏ها و جنبندگان و دام‏ها با رنگ‏های مختلف است، سپس از دانشمندان فوق الذكر یاد می‏شود. این مطلب نشان می‏دهد كه مقصود از علم، دانشوران در این آیه، علوم طبیعی نیز هست، یعنی دانشمندانی كه از طبیعت‏شناسی به خداشناسی می‏رسند.

از اين منظر به همه دانستنيها صرف نظر از نوع آنها علم گفته مي شود مطابق اين معنا، اخلاق، رياضیات، فقه، ‌دستور زبان، مذهب، زيست شناسي و نجوم همه علم اند... كلمه  Knowledge   در انگليسي و Connaissance  در فرانسه معادل اين معنا علم اند.

ب: علم به معنای خاص یعنی «الهیات» :

قرآن كریم هدف آفرینش جهان را آگاهی انسان از «علم و قدرت الهی» معرفی می‏كند.( طلاق / 12 ) یعنی آگاهی از صفات خدا را به عنوان علم اعلی و هدف خلقت برشمرده است.

و نیز در برخی آیات قرآن از علم «لدنی» یعنی دانشی كه خدا به انسان آموزش می‏دهد سخن گفته شده است.( وَعَلَّمْنَاهُ مِن لَّدُنَّا عِلْماً. (كهف / 65).

در قرن نوزدهم علم به معناي خاص به دانش هايي اطلاق مي شد كه بر تجربه مستقيم حسي مبتني باشند... علم در اين جا در برابر همه دانستنيهايي قرار مي گيرد كه آزمون پذير نيستند. اخلاق (دانش خوبي ها و بديها) متافيزيك (دانش احكام و عوارض مطلق هستي) عرفان (تجارب دروني و شخصي) منطق (ابزار هدايت فكر) فقه، اصول، بلاغت، و ... همه بيرون از علم به معناي دوم آن قرار مي گيرند و همه به اين معنا غير علمي اند كلمه SCIENCE در انگليسي و فرانسه معادل اين معنا علم اند.  در انگلیسی "Science" از ریشه لاتین "Scire" به معنی داشتن است.  علم درواقع کشف کردن (و نه اختراع کردن) واقعیت هایی است که وجود و جریان کلی آنها بطور کلی مستقل از وجود انسانی و عوامل ادراک انسانی (حس، خیال و عقل) باشد و اگر مسئله و قضیه ای بر این اساس و مفهوم استوار باشد آن قضیه و مفهوم را را قضیه و مفهوم علمی گویند. میتوان مفاهیم را به علمی و غیر علمی و ضد علمی دسته بندی نمود.

شناخت علمي عبارت است از انکشاف واقعیتی که وجود و جریان کلی آن بی نیاز از من و عوامل درک انسانی (حس، خیال، عقل) بوده باشد که با آن ارتباط برقرار نموده است. در عین حال قضیه و مساله ای را که از این نوع انکشاف حکایت کند قضیه علمی گویند. هر نظریه که با هیچ پیشامد قابل تصور نتواند مردود شود، غیر علمی است. ابطال ناپذیری، حسن یک نظریه نیست (که مردمان غالباً چنان تصور میکنند)، بلکه عیب آن است.

دليل تفاوت : نوع نگرش و جهان بيني حاكم بر دنياي غرب و اسلام است .

 

ص 103 يادآوري كنيد :

جامعه شناسي پوزيتويستي نوعی از حس گرایی است که شناخت علمی را به دانش حسی وتجربی محدود می کرد والگو و روش خود را از علوم طبیعی می گرفت دراین نوع جامعه شناسی کسانی که از منابع معرفتی عقل و وحی برای شناخت عالم استفاده کنند از معرفت علمی بهره ای ندارد بنابراین دانش اجتماعی پیشینیان را به دلیل استفاده از این روش غیر علمی می دانستند که داشتن این افکار از محدودیت ها و مشکلات جامعه شناسی پوزیتویستی است.

 

ص 104 : تامل كنيد :

خير ، اينان دچار نوعي نسبيت گرايي هستند . از نظر آن ها حقيقت مطلق و ارزش هاي مطلق وجود ندارد و هر جامعه اي ارزش و اخلاق خاص خود را دارد . ارزشها و رسوم هنجاري جوامع به عنوان راه هايي براي حل مسائل  جوامع در نظر گرفته مي شود همان مسائلي كه همه جوامع بشري كم و بيش در آن سهيمند .

ص 107 : گفتگو كنيد

 

 

ص 108 يادآوري كنيد :

با كمك حس به شناخت پديده هاي محسوس و واقعي جامعه مي پردازد به كمك عقل درباره ارزشها و آرمانهاي اجتماعي انسانها داوري مي كند و بر اين اساس با انتقاد از وضعيت اجتماعي موجود به تدبير براي رسيدن به يك وضعيت مطلوب و آرماني مي پردازد .  اگر علوم اجتماعي بتواند به انسان‌ها بیاموزد که قوانین دگرگونی ناپذیر تحول و نظم را در امور بشری باز شناسند در آن صورت انسانها یادخواهند گرفت که چگونه این قوانین را در جهت مقاصد همگانی شان به کار ببرند.

علوم اجتماعي عقلي با كمك حس و تجربه و همچنين با در نظر گرفتن شناخت عمومي و فهم عرفي كه ناظر به وضعيت موجود جامعه انساني است، شناخت مورد نياز را براي تدبير پديده‎‎هاي اجتماعي تأمين مي‎كند.

 

 

 

 

 

ص108 بحث كنيد :

خير زيرا اين علم با استفاده از عقل عملي، اول به هويت معنادار كنش‎‎هاي انساني و واقعيت‎‎هاي اجتماعي پي مي‎برد؛ دوم ارزش‎‎ها و احكامي را كه براي رسيدن به آرمان‎‎هاي انساني و اجتماعي مورد نياز است، مي‎شناسد و سوم به صدور احكام تجويزي مي‎پردازد. لذا عقل بدون كمك حس و تجربه ، مسائل و موضوعات جزيي را در نمي يابد.

 

ص 112 تحقيق كنيد :

فرهنگهاي اساطيري:

ایرانیان باستان جهان را گردوهموار مانند بشقابی تصور می کردند در نظر آنان آسمان فضای بی پایان نبود زمین در حالت اصلی و دست نخورده خود هموار ه بوده وماه وستارگان بالای زمین بی حرکت در وسط آسمان قرار داشت و همه چیز آرام بود تا این که شر (اهریمن) وارد شد و زمین با وارد شدن اهریمن در جهان به لرزه درآمد اساطیر باستانی در ایران : خدای بزرگ مهر بود –ویو (باد) که ابر باران می آورد تیشتریه (دیو خشکسالی )-آناهید(ایزد بانوی آب ها ) –بهرام (پیروزی ) .نیروهای خیر : اهورا مزدا (سرور دانا ) –امشاسپندان(پسران و دختران خدا ) –وهومنه یا بهمن( اندیشه نیک) – اشه یا اردی بهشت (راستی ) –شهریور(شهریار مطلوب )- ارمیتی یا اسفند(اخلاص) –هوروتات یا خرداد (کمال) – امرتات یا مرداد ( بی مرگی )- سروشه یا سروش (فرمانبرداری).

علل گسترش شيطان پرستي :

شيطان پرستي و عرفان هاي كاذب مربوط به جهان اساطيري هستند .چون در جهان اساطیری انسان ها به دنبال آن هستند که با استفاده از قدرت ها و نیروهای فوق طبیعی نیازهای مادی ومعنوی خود را تامین کنند  .بنابراین خود را با الهامات شیطانی واندیشه های اسطوره ای زمان سازمان می دهند وبه همین دلیل است که درجهان متجدد نمونه هایی از شیطان پرستی و عرفان های کاذب دیده می شود.

 

 

ص 113 تحقيق كنيد

علم توحیدی: یعنی علمی که با استفاده از وحی از نزد خدا به پیامبران نازل می شود .

عقل توحیدی :اولین مخلوق خداوند است که موجودات دیگر بر اساس آن آفریده شده اند بنابراین نظام جهان عقلانی است.

 

ص 114 مقايسه كنيد :

افراد در جهان اساطیری  نظام اجتماععی و جنگ وصلح خود را با خواست واراده ی الهه ها و خداوندگاران متعدد پیوند می زنند .در این جهان (اساطیری ) با همه ی مراتب عقلانیت مخالفتمی شود و فقط شناخت عمومی یا عقل عرفی که اندوخته ی تاریخی جامعه ومیراث فرهنگی گذشتگان است محترم شمرده می شود در این جهان عقل تجربی وابزاری ارزشی نیز ندارد

. در جهان توحیدی : اعتقاد به یک موجود مقدس ومنزه است که این موجود همه ی کمالات را به نحوهنا محدود داراست در این جهان اولین مخلوق عقل است و خداوند موجودات را بر اساس آن آفریده بنابراین نظام آن عقلانی است.

 

ص 117  تامل كنيد :

از نظر قرآن کریم شناخت اجتماعی که دانش اجتماعی را به دنبال دارد با سه ابزار حس عقل ووحی به وجود می آید . قرآن در ابتدا به مشاهده ی پدیده های عالم (که همان ابزار حس است ) اشاره می کند و انسان را به دقت در آنها متذکر می شود سپس به تفکر و تعقل در سر نوشت اقوام گذشته فرمان می دهد تا انسان دریابد که جوامع گذشته چگونه بوده اند و به چه علت از بین رفته اند تا انسان بتواند جامعه خود را به دور از مشکلات گذشتگان بنا کند (ابزار عقل) .پس از آن استفاده از وحی را در شناخت اجتماعی به کار می گیرد که همان پیامبران هستند که مشکلات و موانع زندگی انسان را با استفاده از علوم وحیانی آنان از بین ببرند.

 

 

ص 118 گفتگو كنيد :

رابطه فرد و جامعه از ديد قرآن

جامعه بر اساس خواست و اراده انسانها شكل مي گيريد ولي بعد از پيدايش براي خود حياتي مستقل از اراده تك تك انسانها دارد و از قوانين و احكامي پيروي مي كند كه پيامد هاي الزامي آن بوده و وابسته به اراده انسانها نيست لذا فرد و جامعه از ديدگاه قرآن به هم در ارتباطند . جامعه هيچ گاه  نمي تواند به طور كامل هويت فرد را از او بگيرد و از بين ببرد .

و آیه: «بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ» ترجمه: شما همه از یكدیگرید (سوره آل عمران آیه: 195)

 

ص 119 تامل كنيد :

بلي

چون هر جامعه ای براساس عقل وتجربه (که نتیجه کنش انسانی است) ساخته می شود و براساس آیات قرآنی انسان ها هر جامعه ای را که ایجاد کنند در معرض امتحان وآزمایش قرار می گیرند وسنت های الهی عام وغیر قابل تغییرند.